{"fatawa":{"id":1754,"title":"KADER\u0130 GEREK\u00c7E G\u00d6STER\u0130P G\u00dcNAH \u0130\u015eLEMEN\u0130N VEYA FARZLARI TERKETMEN\u0130N H\u00dcKM\u00dc","slug":"kaderi-gerekce-goesterip-guenah-islemenin-veya-farzlari-terketmenin-huekmue","order":"","question":"G\u00fcnahk\u00e2r kimsenin: \"Bu, benim hakk\u0131mda takdir olunan Allah Te\u00e2l\u00e2'n\u0131n kaderidir\" diye kaderi gerek\u00e7e g\u00f6sterip g\u00fcnaha d\u00fc\u015fmesi (g\u00fcnah i\u015flemesi) do\u011fru mudur?","answer":"
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n

Hamd, yaln\u0131zca Allah'ad\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

Baz\u0131 ihmalkâr günahkârlar, kusur ve hatalar\u0131na, bunlar\u0131 kendilerine takdir edenin Allah Teâlâ oldu\u011funu gerekçe gösterip bunda k\u0131nanmamalar\u0131 gerekti\u011fini söyleyebilirler. Onlar\u0131n bu gerekçesi, hiçbir \u015fekilde kabul edilemez. \u015eüphe yok ki kadere îmân, günahkâr kimseye, farzlar\u0131 terketmesi veya günahlar\u0131 i\u015flemesi için bir gerekçe vermez.Müslümanlar ve ak\u0131l sahibi herkes, bu konuda ittifak etmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\r\n

Nitekim \u015eeyhulislâm \u0130bn-i Teymiyye -Allah ona rahmet etsin- bu konuda \u015föyle demi\u015ftir:<\/span><\/p>\r\n

\"Hiç kimsenin, kaderi gerekçe gösterip günah i\u015fleme hakk\u0131 yoktur.Müslümanlar ve di\u011fer dînlere mensup kimseler ile ak\u0131l sahibi herkes bu konuda ittifak etmi\u015flerdir. \u015eayet bu gerekçe kabul edilmi\u015f olsayd\u0131, herkesin akl\u0131na geleni yapmas\u0131na imkân tan\u0131n\u0131rd\u0131 ki, kader gerekçe gösterilip insanlar\u0131n canlar\u0131na k\u0131y\u0131l\u0131r, mallar\u0131 al\u0131n\u0131r ve yeryüzünde her türlü fesat ç\u0131kar\u0131l\u0131rd\u0131. Oysa kaderi gerekçe gösteren kimseye haks\u0131zl\u0131k yap\u0131lm\u0131\u015f olsa ve ona haks\u0131zl\u0131k eden kimse de bunun kader oldu\u011funu gerekçe olarak gösterse, bunu asla kabul etmez. Aksine o, bu hareketiyle çeli\u015fkiye dü\u015fer. Sözde çeli\u015fkiye dü\u015fmek, onun bozuk oldu\u011funu gösterir. Bu sebeple kaderi gerekçe göstermenin bozuk oldu\u011fu, normal ak\u0131l sahipleri taraf\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaz temel do\u011frular olarak bilinen bir husustur.\" (Mecmûu'l-Fetâvâ; c: 8, s: 179).<\/span><\/p>\r\n

Nitekim günah i\u015flemeye veya Allah Teâlâ'ya itaat olan ibâdetleri terketmeye kaderi gerekçe göstermenin bozuk oldu\u011funa \u015feriat ve ak\u0131l delâlet etmi\u015ftir.Bu \u015fer'î delillerden baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/span><\/p>\r\n

1.       Allah Teâlâ bu konuda \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

\u0633\u064e\u064a\u064e\u0642\u064f\u0648\u0644\u064f \u0627\u0644\u0651\u064e\u0630\u0650\u064a\u0646\u064e \u0623\u064e\u0634\u0652\u0631\u064e\u0643\u064f\u0648\u0627 \u0644\u064e\u0648\u0652 \u0634\u064e\u0627\u0621\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064f \u0645\u064e\u0627 \u0623\u064e\u0634\u0652\u0631\u064e\u0643\u0652\u0646\u064e\u0627 \u0648\u064e\u0644\u0627 \u0621\u064e\u0627\u0628\u064e\u0627\u0624\u064f\u0646\u064e\u0627 \u0648\u064e\u0644\u0627 \u062d\u064e\u0631\u0651\u064e\u0645\u0652\u0646\u064e\u0627 \u0645\u0650\u0646\u0652 \u0634\u064e\u064a\u0652\u0621\u064d \u0643\u064e\u0630\u064e\u0644\u0650\u0643\u064e \u0643\u064e\u0630\u0651\u064e\u0628\u064e \u0627\u0644\u0651\u064e\u0630\u0650\u064a\u0646\u064e \u0645\u0650\u0646\u0652 \u0642\u064e\u0628\u0652\u0644\u0650\u0647\u0650\u0645\u0652 \u062d\u064e\u062a\u0651\u064e\u0649 \u0630\u064e\u0627\u0642\u064f\u0648\u0627 \u0628\u064e\u0623\u0652\u0633\u064e\u0646\u064e\u0627 \u0642\u064f\u0644\u0652 \u0647\u064e\u0644\u0652 \u0639\u0650\u0646\u0652\u062f\u064e\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0645\u0650\u0646\u0652 \u0639\u0650\u0644\u0652\u0645\u064d \u0641\u064e\u062a\u064f\u062e\u0652\u0631\u0650\u062c\u064f\u0648\u0647\u064f \u0644\u064e\u0646\u064e\u0627 \u0625\u0650\u0646\u0652 \u062a\u064e\u062a\u0651\u064e\u0628\u0650\u0639\u064f\u0648\u0646\u064e \u0625\u0650\u0644\u0627 \u0627\u0644\u0638\u0651\u064e\u0646\u0651\u064e \u0648\u064e\u0625\u0650\u0646\u0652 \u0623\u064e\u0646\u0652\u062a\u064f\u0645\u0652 \u0625\u0650\u0644\u0627 \u062a\u064e\u062e\u0652\u0631\u064f\u0635\u064f\u0648\u0646\u064e [ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0646\u0639\u0627\u0645 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0664\u0668]<\/span><\/p>\r\n

\"Mü\u015frikler:Allah dileseydi ne biz,ne de atalar\u0131m\u0131z (Allah’a) ortak ko\u015far, hiçbir \u015feyi de haram k\u0131lmazd\u0131k’ diyeceklerdir. Onlardan öncekiler de ayn\u0131 \u015fekilde (peygamberlerini) yalanlad\u0131lar ve bunun sonucunda da azab\u0131m\u0131z\u0131 tatt\u0131lar.(Ey Rasûl! Onlara) De ki:Yan\u0131n\u0131zda bize (haram k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z hayvanlarla ekinleri,Allah’\u0131n kâfir olman\u0131z\u0131 dileyip sizin kâfir olman\u0131za râz\u0131 oldu\u011funu ve küfrü size sevdirdi\u011fini iddiâ etti\u011finizi) aç\u0131klayaca\u011f\u0131n\u0131z bir bilgi mi var? Siz, (bu dîn hakk\u0131nda) zandan ba\u015fka bir \u015feye uymuyorsunuz ve siz sadece yalan söylüyorsunuz.\" (En'am Sûresi: 148).<\/span><\/p>\r\n

Bu mü\u015frikler, ibâdette Allah'a ortak ko\u015fmalar\u0131na, kaderi gerekçe göstermi\u015flerdir. \u015eayet onlar\u0131n gerekçeleri kabul ve do\u011fru olsayd\u0131, Allah Teâlâ onlara azab\u0131n\u0131 tatt\u0131rmazd\u0131. Bu sebeple her kim, i\u015fledi\u011fi günah ve kusurlara kaderi gerekçe gösterirse, kâfirlerin izlemi\u015f olduklar\u0131 yolun do\u011fru oldu\u011funu söylemesi ve Allah Teâlâ'ya zulüm nisbet etmesi gerekir ki, Allah Teâlâ bundan münezzehtir.<\/span><\/p>\r\n

2.       Allah Teâlâ bu konuda \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

\u0631\u064f\u0633\u064f\u0644\u0627 \u0645\u064f\u0628\u064e\u0634\u0651\u0650\u0631\u0650\u064a\u0646\u064e \u0648\u064e\u0645\u064f\u0646\u0652\u0630\u0650\u0631\u0650\u064a\u0646\u064e \u0644\u0650\u0626\u064e\u0644\u0627 \u064a\u064e\u0643\u064f\u0648\u0646\u064e \u0644\u0650\u0644\u0646\u0651\u064e\u0627\u0633\u0650 \u0639\u064e\u0644\u064e\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u0650 \u062d\u064f\u062c\u0651\u064e\u0629\u064c \u0628\u064e\u0639\u0652\u062f\u064e \u0627\u0644\u0631\u0651\u064f\u0633\u064f\u0644\u0650 \u0648\u064e\u0643\u064e\u0627\u0646\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064f \u0639\u064e\u0632\u0650\u064a\u0632\u064b\u0627 \u062d\u064e\u0643\u0650\u064a\u0645\u064b\u0627 [ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0646\u0633\u0627\u0621 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0666\u0665]<\/span><\/p>\r\n

\"\u0130nsanlar\u0131n elçilerden sonra Allah'a kar\u015f\u0131 hiçbir gerekçe (mazeret)leri kalmas\u0131n diye (sevab\u0131m\u0131) müjdeleyici ve (azab\u0131mdan) uyar\u0131c\u0131 olmalar\u0131 için elçiler (gönderdim).Allah (mülkünde) güçlü ve (i\u015fleri çekip çevirmede) hikmet sahibidir.\" (Nisâ Sûresi: 165).<\/span><\/p>\r\n

\u015eayet günah i\u015flemeye kaderi gerekçe göstermek geçerli bir sebep olsayd\u0131, elçiler (peygamberler) göndermekle huccet\/özür kesilmezdi. Aksine elçilerin gönderilmesinin gerçekte hiçbir faydas\u0131 olmazd\u0131.<\/span><\/p>\r\n

3.       Allah Teâlâ kuluna emretmi\u015f ve yasaklam\u0131\u015f, gücünün yetece\u011fi \u015feylerle onu sorumlu tutmu\u015ftur (gücünün yettti\u011finden fazlas\u0131n\u0131 ona yüklememi\u015ftir).<\/span><\/p>\r\n

Nitekim Allah Teâlâ bu konuda \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

\u0641\u064e\u0627\u062a\u0651\u064e\u0642\u064f\u0648\u0627 \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064e \u0645\u064e\u0627 \u0627\u0633\u0652\u062a\u064e\u0637\u064e\u0639\u0652\u062a\u064f\u0645\u0652[ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062a\u063a\u0627\u0628\u0646 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0666]<\/span><\/p>\r\n

\"(Ey mü’minler!) O halde gücünüz yetti\u011fi kadar\u0131yla Allah’tan korkun (Allah’tan korkmada güç ve takat\u0131n\u0131z\u0131 harcay\u0131n).\" (Te\u011fâbun Sûresi: 16)<\/span><\/p>\r\n

Ba\u015fka bir âyette \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

\u0644\u0627 \u064a\u064f\u0643\u064e\u0644\u0651\u0650\u0641\u064f \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064f \u0646\u064e\u0641\u0652\u0633\u064b\u0627 \u0625\u0650\u0644\u0627 \u0648\u064f\u0633\u0652\u0639\u064e\u0647\u064e\u0627  [ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0642\u0631\u0629 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0662\u0668\u0666]<\/span><\/p>\r\n

\"Allah, hiç kimseye gücünün üstünde bir \u015fey yüklemez. (Herkesin) kazand\u0131\u011f\u0131 (iyilik) kendi lehine, i\u015fledi\u011fi (kötülük) ise aleyhinedir!\" (Bakara Sûresi: 286).<\/span><\/p>\r\n

\u015eayet kul, bir fiili yapmaya zorlanm\u0131\u015f olsayd\u0131, ondan kurtulamayaca\u011f\u0131 bir \u015feyle sorumlu tutulmu\u015f olurdu ki bu, bât\u0131l ve geçersizdir. Bunun içindir ki kul, bilmeyerek veya zorlama ile kendisinden bir günah vuku bulmu\u015f ise, kendsine hiçbir günah yaz\u0131lmaz. Çünkü o, bu konuda mazur görülmü\u015f, ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eayet bu gerekçe do\u011fru olsayd\u0131, zorla yapt\u0131r\u0131lan (zorlanan) kimse, bilmeyerek yapan kimse ve kasten yapan kimse aras\u0131nda gerçekte hiçbir fark olmazd\u0131. Normal ak\u0131l sahipleri taraf\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaz temel do\u011frular olarak bilinmektedir ki bu kimseler aras\u0131nda apaç\u0131k bir fark vard\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

4.       Allah Teâlâ'n\u0131n kaderi, gizli olan bir s\u0131rd\u0131r. Takdir olunan \u015fey vukû bulmadan hiç kimse onu bilemez. Kulun yapmakta oldu\u011fu \u015feylerdeki irâdesi ise, fiilinden öncedir. Bu sebeple onun fiili istemesi, Allah Teâlâ'n\u0131n kaderine binâ olunmam\u0131\u015ft\u0131r. (Kader, kendisi taraf\u0131ndan bilinmemektedir.) Dolay\u0131s\u0131yla kaderi gerekçe gösteren kimsenin gerekçesi geçersizdir.Zirâ bu, bilmedi\u011fi bir \u015feyi iddiâ etmektir ki, gayb\u0131 da Allah Teâlâ'dan ba\u015fka hiç kimse bilemez. Bun için onun gerekçesi kabul edilemez. Çünkü ki\u015finin bilmedi\u011fi bir \u015feyi gerekçe gösterme hakk\u0131 yoktur.<\/span><\/p>\r\n

5.       Kaderi gerekçe gösterip günah i\u015flemek, \u015füphesiz dînî hükümlerin, hesap ve âhiretin, sevap ve azab\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furur.<\/span><\/p>\r\n

6.       \u015eayet kader, günah i\u015fleyen kimseler için bir gerekçe olsayd\u0131, cehennemlikler de cehennemi gördükleri, oraya gireceklerini anlad\u0131klar\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde oraya girdikleri ve orada yerilmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman, onlar bunu gerekçe gösterirlerdi.Ama gerçekte onlar, kaderi gerekçe gösteremezler. Aksine onlar, Allah -azze ve celle-'nin de buyurdu\u011fu gibi \u015föyle diyeceklerdir: <\/span><\/p>\r\n

\u0631\u064e\u0628\u0651\u064e\u0646\u064e\u0627 \u0623\u064e\u062e\u0651\u0650\u0631\u0652\u0646\u064e\u0627 \u0625\u0650\u0644\u064e\u0649 \u0623\u064e\u062c\u064e\u0644\u064d \u0642\u064e\u0631\u0650\u064a\u0628\u064d \u0646\u064f\u062c\u0650\u0628\u0652 \u062f\u064e\u0639\u0652\u0648\u064e\u062a\u064e\u0643\u064e \u0648\u064e\u0646\u064e\u062a\u0651\u064e\u0628\u0650\u0639\u0650 \u0627\u0644\u0631\u0633\u0644[ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0625\u0628\u0631\u0627\u0647\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0664\u0664]<\/span><\/p>\r\n

\"Ey Rabbimiz! Yak\u0131n bir süreye kadar bize mühlet ver de senin dâvetine uyal\u0131m (sana îmân edelim) ve elçilere (peygamberlere) tâbi olal\u0131m (onlar\u0131 tasdik edelim).\" (\u0130brahim Sûresi: 44).<\/span><\/p>\r\n

Yine, cehennemlikler \u015föyle diyeceklerdir:<\/span><\/p>\r\n

\u0631\u0628\u0646\u0627 \u063a\u0644\u0628\u062a \u0639\u0644\u064a\u0646\u0627 \u0634\u0642\u0648\u062a\u0646\u0627[ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0624\u0645\u0646\u0648\u0646 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0660\u0666]<\/span><\/p>\r\n

\"Ey Rabbimiz! Azg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z (\u015fehevî duygular\u0131m\u0131z ve hevâm\u0131z) bize üstün geldi ve biz, (fiillerimizle hidâyetten sapan) sap\u0131klar toplulu\u011fu idik.\" (Mü'minûn Sûresi: 106).<\/span><\/p>\r\n

Yine \u015föyle diyeceklerdir:<\/span><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u0644\u064e\u0648\u0652 \u0643\u064f\u0646\u0651\u064e\u0627 \u0646\u064e\u0633\u0652\u0645\u064e\u0639\u064f \u0623\u064e\u0648\u0652 \u0646\u064e\u0639\u0652\u0642\u0650\u0644\u064f \u0645\u064e\u0627 \u0643\u064f\u0646\u0651\u064e\u0627 \u0641\u0650\u064a \u0623\u064e\u0635\u0652\u062d\u064e\u0627\u0628\u0650 \u0627\u0644\u0633\u0651\u064e\u0639\u0650\u064a\u0631\u0650 [ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0660]<\/span><\/p>\r\n

\"(Onlar itiraf ederek \u015föyle) derler: \u015eayet kulak vermi\u015f ve akl\u0131m\u0131z\u0131 kullanm\u0131\u015f olsayd\u0131k, \u015fimdi \u015fu alevli ate\u015fin mahkumlar\u0131 aras\u0131nda olmazd\u0131k!\" (Mülk Sûresi: 10).<\/span><\/p>\r\n

Yine \u015föyle diyeceklerdir:<\/span><\/p>\r\n

\u0642\u064e\u0627\u0644\u064f\u0648\u0627 \u0644\u064e\u0645\u0652 \u0646\u064e\u0643\u064f \u0645\u0650\u0646\u064e \u0627\u0644\u0652\u0645\u064f\u0635\u064e\u0644\u0651\u0650\u064a\u0646\u064e[ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0645\u062f\u062b\u0631 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0664\u0663]<\/span><\/p>\r\n

\"Onlar derler ki: Biz, (dünyada) namaz k\u0131lanlardan de\u011fildir.\" (Müddessir Sûresi: 43).<\/span><\/p>\r\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka \u015feyler de söylerler.<\/span><\/p>\r\n

\u015eayet kader, günah i\u015fleyen kimseler için geçerli bir gerekçe olsayd\u0131, cehennemlikler bunu gerekçe gösterirlerdi.Çünkü onlar, kendilerini cehennem ate\u015finden kurtaracak birisine en çok ihtiyac\u0131 olan kimselerdir.<\/span><\/p>\r\n

7.  \u015eayet kader, günah i\u015flemek için bir gerekçe olsayd\u0131,\u0130blis bunu gerekçe gösterirdi.<\/span><\/p>\r\n

Nitekim \u0130blis \u015föyle demi\u015fti:<\/span><\/p>\r\n

\u0642\u064e\u0627\u0644\u064e \u0641\u064e\u0628\u0650\u0645\u064e\u0627 \u0623\u064e\u063a\u0652\u0648\u064e\u064a\u0652\u062a\u064e\u0646\u0650\u064a \u0644\u0623\u064e\u0642\u0652\u0639\u064f\u062f\u064e\u0646\u0651\u064e \u0644\u064e\u0647\u064f\u0645\u0652 \u0635\u0650\u0631\u064e\u0627\u0637\u064e\u0643\u064e \u0627\u0644\u0652\u0645\u064f\u0633\u0652\u062a\u064e\u0642\u0650\u064a\u0645\u064e[ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0639\u0631\u0627\u0641 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0661\u0666]<\/span><\/p>\r\n

\"\u0130blis dedi ki: Öyle ise beni azd\u0131rmana kar\u015f\u0131l\u0131k, yemin ederim ki, ben de onlar\u0131 (insanlar\u0131) sapt\u0131rmak için senin dosdo\u011fru yolunun üzerine oturaca\u011f\u0131m (onlar\u0131 \u0130slâm'dan sapt\u0131raca\u011f\u0131m).\" (A'raf Sûresi: 16).<\/span><\/p>\r\n

Yine, \u015fayet kader, günah i\u015flemek için bir gerekçe olsayd\u0131, Allah Teâlâ'n\u0131n dü\u015fman\u0131 Firavun ile O'nun Kelim'i Musa -aleyhisselâm- ayn\u0131 derecede olurlard\u0131.<\/span><\/p>\r\n

8.       Kaderin, günah i\u015flemek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ edenin bu sözünü reddeden ve bu sözün bozuk oldu\u011funu beyan eden hususlardan birisi de \u015fudur:<\/span><\/p>\r\n

\u015eüphe yok ki bizler, insan\u0131n kendisine uygun dünyal\u0131k i\u015finde, onu elde edinceye kadar çaba harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131 görmekteyiz.Bir insan\u0131n, kaderi gerekçe gösterip dünyal\u0131k i\u015flerini düzeltecek \u015feyleri terketti\u011fini ve kendisine zarar veren \u015feyler için çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 göremezsiniz. O halde niçin dünyal\u0131k i\u015flerinde kendisine fayda veren \u015feyi b\u0131rak\u0131p, kendisine zarar veren \u015feye dönmekte, sonra da kaderi gerekçe göstermektedir?<\/span><\/p>\r\n

Sana, bunu daha iyi aç\u0131klayan ba\u015fka bir örnek vereyim:<\/span><\/p>\r\n

Bir kimse, herhangi bir beldeye yolculu\u011fa ç\u0131kmak istese ve o beldeye giden iki yol olsa,bu iki yoldan birisincisi emîn ve güvenilir olsa, ikincisi ise, her taraf\u0131 karga\u015fa, öldürme ve ya\u011fmalama ile dolu olsa, bu iki yoldan hangisine girer dersiniz?<\/span><\/p>\r\n

Hiç \u015füphe yok ki o, birinci yola girecektir. Ak\u0131l sahibi hiç kimsenin karga\u015fa ve korku dolu olan yola girmesi ve kaderi gerekçe göstermesi mümkün de\u011fildir. O halde bu kimse, âhiret ile ilgili konuda, cennete de\u011fil de cehenneme götüren yola niçin girer, sonra da kaderi gerekçe gösterir?<\/span><\/p>\r\n

9.       Kaderin, günah i\u015flemek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ eden kimseye -izledi\u011fi yola göre- \u015föyle cevap vermek mümkündür:<\/span><\/p>\r\n

Bu kimseye \u015fu örnekler verilerek \u015föyle denilse:<\/span><\/p>\r\n

- Evlenmene gerek yok.E\u011fer Allah Teâlâ senin hakk\u0131nda evlât takdir etmi\u015fse, o evlât sana gelecektir. Bunu takdir etmemi\u015fse asla gelmeyecektir.<\/span><\/p>\r\n

- Hiçbir \u015fey yeme-içme. Allah Teâlâ senin hakk\u0131nda tok kalmay\u0131 ve susuz kalmamay\u0131 takdir etmi\u015fse, bu olacakt\u0131r. Bunu takdir etmemi\u015fse, asla olmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

- E\u011fer sana y\u0131rt\u0131c\u0131 vah\u015fi hayvan sald\u0131r\u0131rsa, ondan kaçma. Allah Teâlâ senin hakk\u0131nda kurtulmay\u0131 takdir etmi\u015fse, kurtulacaks\u0131n. Kurtulmay\u0131 takdir etmemi\u015fse, bu y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvandan kaçmak, sana asla fayda vermeyecektir.<\/span><\/p>\r\n

- E\u011fer hastalan\u0131rsan, tedâvi olma.Allah Teâlâ senin hakk\u0131nda \u015fifâ takdir etmi\u015fse, \u015fifâ bulacaks\u0131n. \u015eifâ takdir etmemi\u015fse, tedâvi olmak, sana asla fayda vermeyecektir.<\/span><\/p>\r\n

Bu kimse, söyledi\u011fimiz bu sözümüze kat\u0131l\u0131r m\u0131 acaba?<\/span><\/p>\r\n

E\u011fer bu sözümüze kat\u0131l\u0131rsa, akl\u0131n\u0131n bozuk oldu\u011funu ö\u011frenmi\u015f oluruz.<\/span><\/p>\r\n

Yok e\u011fer bu sözümüze ayk\u0131r\u0131 hareket eder ve dedi\u011fimizi onaylamazsa, kendisinin söylemi\u015f oldu\u011fu sözün (iddiâ etti\u011fi \u015feyin) bozuk ve gerekçesinin bât\u0131l oldu\u011funu ö\u011frenmi\u015f oluruz.<\/span><\/p>\r\n

10.    Kaderin, günah i\u015flemek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ eden kimse, bununla kendisini deli ve çocuklara benzetmi\u015f olur. Çünkü deli ve çocuklar, dînen sorumlu de\u011fillerdir. Yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 da cezâland\u0131r\u0131lmazlar. E\u011fer bu kimse, dünyal\u0131k i\u015flerde kendisine deli ve çocuklara davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi davran\u0131lsa, buna asla râz\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

11.    Kaderin, günah i\u015flemek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ eden kimsenin bu bât\u0131l gerekçesini kabul edersek, tevbe, isti\u011ffar, cihad, iyili\u011fi emretme ve kötülükten al\u0131koyma gibi güzel davran\u0131\u015flara gerek kalmaz.<\/span><\/p>\r\n

12.   E\u011fer kader, hata ve günahlara bir gerekçe olsayd\u0131, insanlar\u0131n yarar\u0131na olan \u015feyler ortadan kalkar, her tarafa ba\u015f\u0131bozukluk ve karga\u015fa hâkim olur, had, tazir ve k\u0131sas gibi cezalara gerek kalmazd\u0131. Çünkü kötülük eden kimse, kaderi gerekçe gösterecektir. Vuku bulan bütün bu olaylar\u0131n, Allah Teâlâ'n\u0131n kaderiyle oldu\u011funu gerekçe gösterip  zâlimler ve yol kesenler için cayd\u0131r\u0131c\u0131 cezalar koymaya, onlar\u0131 yarg\u0131lamak ve cezaland\u0131rmak için mahkemeler açmaya ve hâkimler tâyin etmeye hiç gerek kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddiâ etmek, ak\u0131l sahibinin söyleyece\u011fi bir söz de\u011fildir.<\/span><\/p>\r\n

13.    Kaderin, günah i\u015flemek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ ederek: \"Bizler, cezâland\u0131r\u0131lmay\u0131z.Çünkü Allah Teâlâ bunu bizlere yazm\u0131\u015ft\u0131r.Bu sebeple O'nun bizlere yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015feylerle nas\u0131l cezâland\u0131r\u0131labiliriz? diyen kimseye, \u015föyle cevap verilir:<\/span><\/p>\r\n

- Bizler, geçmi\u015fte yaz\u0131lm\u0131\u015f olanlarla cezâland\u0131r\u0131lmay\u0131z.Fakat yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feylerden dolay\u0131 cezâland\u0131r\u0131l\u0131r\u0131z. Bu sebeple bizler, Allah Teâlâ'n\u0131n bizim için takdir etti\u011fi veya bizlere yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015feylerle emrolunmad\u0131k.Bizler, Allah Teâlâ'n\u0131n bizlere emrettiklerini yerine getirmekle emrolunduk. Dolay\u0131s\u0131yla bizimle istenen \u015fey (kevnî irâdesi) ile bizden istenen \u015fey (\u015fer'î irâdesi) aras\u0131nda fark vard\u0131r. Allah Teâlâ kevnî irâdesini bizden gizlemi\u015f, bizleri kevnî irâdesine muttali k\u0131lmam\u0131\u015f, fakat \u015fer'î irâdesini yerine getirmemizi emretmi\u015ftir.<\/span><\/p>\r\n

Allah Teâlâ'n\u0131n o fiilin vukû bulaca\u011f\u0131n\u0131 önceden bilmesi, sonra da onu yazm\u0131\u015f olmas\u0131nda bir gerekçe yoktur. Çünkü yaratt\u0131klar\u0131n\u0131n ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bilmesi, O'nun her \u015feyi ku\u015fatan ilminin gere\u011fidir. Bunda ise herhangi bir cebrîlik (zorlama\/mecbur k\u0131lma) yoktur. Buna hayat\u0131m\u0131zdan bir örnek verelim -yine de en güzel misal Allah'\u0131nd\u0131r-:<\/span><\/p>\r\n

 Bir ö\u011fretmen, ö\u011frencilerden birisini ihmalkâr ve tenbel oldu\u011fu için s\u0131n\u0131ftaki durumunu bildi\u011finden dolay\u0131 bu y\u0131l s\u0131n\u0131fta kalaca\u011f\u0131n\u0131 bilse, sonra bu ö\u011frenci, ö\u011fretmeninin önceden bildi\u011fi gibi s\u0131n\u0131fta kalsa, ak\u0131l sahibi birisi: Bu ö\u011frenciyi, s\u0131n\u0131fta kalmas\u0131 için onu ö\u011fretmen zorlad\u0131 der mi? Veya bu ö\u011frencinin: Benim s\u0131n\u0131fta kalmam\u0131n sebebi, bu ö\u011fretmenin benim asla s\u0131n\u0131fta kalaca\u011f\u0131m\u0131 bildi\u011fi içindir, demesi do\u011fru olur mu?<\/span><\/p>\r\n

K\u0131sacas\u0131, kaderin, günah i\u015flemek veya itaatleri terketmek için bir gerekçe oldu\u011funu iddiâ etmek, dîn, ak\u0131l ve pozitif yönlerden bât\u0131l bir gerekçedir.<\/span><\/p>\r\n

Belirtilmesi gerekir ki, kaderi gerekçe gösterenlerin pek ço\u011funun bu gerekçesi, r\u0131zâ ve îmândan kaynaklanmamaktad\u0131r.Bu, hevâya uymaktan ve inattan kaynaklanmaktad\u0131r. Bunun içindir ki baz\u0131 âlimler böyle kimseler hakk\u0131nda \u015föyle demi\u015flerdir:<\/span><\/p>\r\n

\"Sen, itaatte kaderîsin (Allah'a itaatte bulunursa, bunu kendi nefsine nisbet eder, Allah Teâlâ'n\u0131n bunu kendisi için takdir etti\u011fini inkâr eder), günahta cebrîsin (günah i\u015fledi\u011fi zaman kaderi gerekçe gösterir), hevâ ve hevesine hangi mezhep uygun gelirse, o mezhebe uyars\u0131n.\" (Mecmuû'l-Fetâvâ; c: 8, s: 107).<\/span><\/p>\r\n

\u015eeyhulislâm \u0130bn-i Teymiyye -Allah ona rahmet etsin- kaderi gerekçe gösterenler hakk\u0131nda \u015föyle dmei\u015ftir:<\/span><\/p>\r\n

\"Bu topluluk, bu inanç üzere \u0131srar ederlerse, yahudî ve h\u0131ristiyanlardan daha kâfir olurlar.\" (Mecmuû'l-Fetâvâ; c: 8, s: 262).<\/span><\/p>\r\n

Buna göre bir kul, kusur ve günahlar\u0131na kaderi gerekçe gösteremez. Fakat fakirlik, hastal\u0131k, yak\u0131n\u0131n\u0131 kaybetme, mahsülün yok olmas\u0131, mal\u0131n\u0131 kaybetme ve bilmeden (hata ederek) öldürme gibi insan\u0131n ba\u015f\u0131na gelen belâ ve musibetler an\u0131nda kaderi gerekçe göstermek mümkündür. Bu ise Allah Teâlâ'ya Rab olarak râz\u0131 olman\u0131n kemâlindendir. Bu sebeple kaderi gerekçe göstermek, ancak belâ ve musibetler üzerine olur, hata ve kusurlar üzerine olmaz. Bundan dolay\u0131 cennetlik kimse, hata ve kusurlara isti\u011ffar eder, belâ ve musibetlere ise sabreder.<\/span><\/p>\r\n

Nitekim Allah Teâlâ bu konuda \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

\u0641\u064e\u0627\u0635\u0652\u0628\u0650\u0631\u0652 \u0625\u0650\u0646\u0651\u064e \u0648\u064e\u0639\u0652\u062f\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u0650 \u062d\u064e\u0642\u0651\u064c \u0648\u064e\u0627\u0633\u0652\u062a\u064e\u063a\u0652\u0641\u0650\u0631\u0652 \u0644\u0650\u0630\u064e\u0646\u0652\u0628\u0650\u0643\u064e [ \u0633\u0648\u0631\u0629 \u063a\u0627\u0641\u0631 \u0627\u0644\u0622\u064a\u0629: \u0665\u0665]<\/span><\/p>\r\n

\"(Ey Rasûl! Mü\u015friklerin eziyetlerine) sabret. Çünkü Allah'\u0131n va'di hakt\u0131r.Günah\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131 iste. Ak\u015fam-sabah Rabbine hamdederek onu tesbih et (her türlü noksan s\u0131fatlardan tenzih et).\" (\u011eâfir\/Mü'min Sûresi: 55).<\/span><\/p>\r\n

Cehennemlik ise, belâ ve musibetlere sab\u0131rs\u0131zl\u0131k gösterir. Hata ve kusurlar\u0131na kaderi gerekçe gösterir.<\/span><\/p>\r\n

Bu konuyu \u015fu örnekle daha güzel bir \u015fekilde aç\u0131klayal\u0131m:<\/span><\/p>\r\n

Bir kimse, otomobiliyle a\u015f\u0131r\u0131 sürat yapar, gerekli emniyeti temin eden sebepleri ihmâl eder de trafik kazas\u0131na sebep olursa, bu fiilinden dolay\u0131 yerilip hesaba çekilince kaderi gerekçe gösterse,bu gerekçesi kabul edilemez.Di\u011fer taraftan ba\u015fka bir kimse, otomobilini durdurmu\u015f ve hareket ettirmemi\u015f bir halde iken birisi gelip ona çarpt\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fka bir kimse gelip onu k\u0131nasa, kendisi de kaderi gerekçe gösterse, bu gerekçesi kabul edilir. Ancak otomobilini yanl\u0131\u015f durdurarak hata etmi\u015f ise, bu ayr\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

Bütün bu anlat\u0131lanlardan kastedilen; kulun, kendi fiili ve onun hür irâdesi ile olan \u015feyde, kaderi gerekçe göstermesi do\u011fru olmaz. Kulun, irâdesi d\u0131\u015f\u0131nda olan \u015feyde kaderi gerekçe göstermesi do\u011frudur.<\/span><\/p>\r\n

Bunun içindir ki Âdem -aleyhisselâm- ile Musa -aleyhisselâm- birbirlerine gerekçe göstermi\u015flerdir. Nitekim onlar\u0131n birbirlerine gerekçe göstermeleri hakk\u0131nda Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- \u015föyle buyurmu\u015ftur:<\/span><\/p>\r\n

(( \u0627\u062d\u0652\u062a\u064e\u062c\u0651\u064e \u0622\u062f\u064e\u0645\u064f \u0648\u064e\u0645\u064f\u0648\u0633\u064e\u0649 \u0641\u064e\u0642\u064e\u0627\u0644\u064e \u0644\u064e\u0647\u064f \u0645\u064f\u0648\u0633\u064e\u0649: \u0623\u064e\u0646\u0652\u062a\u064e \u0622\u062f\u064e\u0645\u064f \u0627\u0644\u0651\u064e\u0630\u0650\u064a \u0623\u064e\u062e\u0652\u0631\u064e\u062c\u064e\u062a\u0652\u0643\u064e \u062e\u064e\u0637\u0650\u064a\u0626\u064e\u062a\u064f\u0643\u064e \u0645\u0650\u0646\u0652 \u0627\u0644\u0652\u0640\u062c\u064e\u0646\u0651\u064e\u0629\u0650. \u0641\u064e\u0642\u064e\u0627\u0644\u064e \u0644\u064e\u0647\u064f \u0622\u062f\u064e\u0645\u064f: \u0623\u064e\u0646\u0652\u062a\u064e \u0645\u064f\u0648\u0633\u064e\u0649 \u0627\u0644\u0651\u064e\u0630\u0650\u064a \u0627\u0635\u0652\u0637\u064e\u0641\u064e\u0627\u0643\u064e \u0627\u0644\u0644\u0647\u064f \u0628\u0650\u0631\u0650\u0633\u064e\u0627\u0644\u064e\u0627\u062a\u0650\u0647\u0650 \u0648\u064e\u0628\u0650\u0643\u064e\u0644\u064e\u0627\u0645\u0650\u0647\u0650\u060c \u062b\u064f\u0645\u0651\u064e \u062a\u064e\u0644\u064f\u0648\u0645\u064f\u0646\u0650\u064a \u0639\u064e\u0644\u064e\u0649 \u0623\u064e\u0645\u0652\u0631\u064d \u0642\u064f\u062f\u0651\u0650\u0631\u064e \u0639\u064e\u0644\u064e\u064a\u0651\u064e \u0642\u064e\u0628\u0652\u0644\u064e \u0623\u064e\u0646\u0652 \u0623\u064f\u062e\u0652\u0644\u064e\u0642\u064e! \u0641\u064e\u0642\u064e\u0627\u0644\u064e \u0631\u064e\u0633\u064f\u0648\u0644\u064f \u0627\u0644\u0644\u0647\u064f ^: \u0641\u064e\u062d\u064e\u062c\u0651\u064e \u0622\u062f\u064e\u0645\u064f \u0645\u064f\u0648\u0633\u064e\u0649 \u0645\u064e\u0631\u0651\u064e\u062a\u064e\u064a\u0652\u0646\u0650 )) [ \u0645\u062a\u0641\u0642 \u0639\u0644\u064a\u0647]<\/span><\/p>\r\n

\"Âdem ve Musa birbirlerine huccet ikâme ettiler (delil gösterdiler). Musa, Âdem'e \u015föyle dedi:<\/span><\/p>\r\n

-          Sen, günah\u0131 kendisini cennetten ç\u0131karan Âdem'sin.<\/span><\/p>\r\n

Bunun üzerine Âdem ona \u015föyle dedi:<\/span><\/p>\r\n

-          Sen, Allah'\u0131n, risâletler verdi\u011fi ve kendisiyle konu\u015fmakla \u015fereflendirip \u015feçti\u011fi Musa's\u0131n. Sonra ben, yarat\u0131lmadan önce benim hakk\u0131mda takdir olunan \u015feyden dolay\u0131 beni k\u0131n\u0131yorsun.<\/span><\/p>\r\n

     Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- buyurdu ki:<\/span><\/p>\r\n

-          Âdem, huccet ikâme etmede (gerekçe göstermede) Musa'ya iki defa gâlip geldi.\" (Buhârî; hadis no:3157-6961. Müslim; ahdis no: 2652).<\/span><\/p>\r\n

Hadisi iyice dü\u015fünmeyen kimsenin sand\u0131\u011f\u0131 gibi, Âdem -aleyhisselâm-, i\u015fledi\u011fi günaha kaderi gerekçe göstermemi\u015ftir.Musa -aleyhisselâm- da i\u015fledi\u011fi günahtan dolay\u0131 Âdem -aleyhisselâm-'\u0131 k\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r. Çünkü Musa -aleyhisselâm-, Âdem -aleyhisselâm-'\u0131n Allah Teâlâ'dan ba\u011f\u0131\u015flanma dileyip tevbe etti\u011fini, Rabbinin onu seçti\u011fini, onun tevbesini kabul edip ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onu do\u011fru yola iletti\u011fini bilmektedir. Çünkü günah\u0131na tevbe eden, hiç günah i\u015flemeyen gibidir.<\/span><\/p>\r\n

\u015eayet Musa -aleyhisselâm-, Âdem -aleyhisselâm-'\u0131 i\u015fledi\u011fi günahtan dolay\u0131 k\u0131nam\u0131\u015f olsayd\u0131, Âdem -aleyhisselâm- ona \u015föyle cevap verirdi:<\/span><\/p>\r\n

- \u015eüphesiz ben, günah i\u015fledim ve tevbe ettim. Allah da tevbemi kabul edip beni ba\u011f\u0131\u015flad\u0131.<\/span><\/p>\r\n

Ayr\u0131ca Âdem -aleyhisselâm- da Musa -aleyhisselâm-'a \u015föyle demesi gerekirdi:<\/span><\/p>\r\n

- Ey Musa! Sen de suçsuz bir cana k\u0131yd\u0131n ve Tevrât levhalar\u0131n\u0131 yere att\u0131n ...vs.<\/span><\/p>\r\n

Musa -aleyhisselâm- belâ ve musibeti gerekçe göstermi\u015f, Âdem -aleyhisselâm- ise kaderi gerekçe göstererek ona gâlip gelmi\u015ftir. (Bkz: \u015eeyhulislâm \u0130bn-i Teymiyye'nin; \"Kaderi Gerekçe Göstermek\"; s: 18-22).<\/span><\/p>\r\n

\"Takdir olunan belâ ve musibetlere tam teslimiyet göstermek gerekir. Çünkü tam teslimiyet, Allah Teâlâ'y\u0131 Rab olarak kabul etmenin kemâlindendir. Günahlara gelince, hiç kimsenin günah i\u015fleme hakk\u0131 yoktur. Günah i\u015fledi\u011fi zaman ise ba\u011f\u0131\u015flanma dilemesi ve tevbe etmesi gerekir. \u0130nsan, hata ve kusurlara tevbe eder, belâ ve musbibetlere ise  sabreder.\" (Tahâviye Akîdesi \u015eerhi; s: 147).<\/span><\/p>\r\n

Uyar\u0131:<\/span><\/p>\r\n

Baz\u0131 âlimler, kaderi gerekçe göstermenin câiz oldu\u011fu kimselerden birisi de, günahtan tevbe eden kimse oldu\u011funu belirtmi\u015fleridr. E\u011fer birisi kendisini k\u0131nasa, bu kimsenin kaderi gerekçe göstermesi câizdir.<\/span><\/p>\r\n

E\u011fer tevbe edenlerden birisine: Niçin \u015föyle \u015föyle yapmad\u0131n? denilse, sonra o da: Bu Allah Teâlâ'n\u0131n kaza ve kaderi ile oldu. Ben tevbe edip Allah'tan ba\u011f\u0131\u015flanma diledim, dese, bu gerekçe kendisinden kabul edilir. Çünkü günah, onun için bir belâ ve musibet hâline gelmi\u015ftir.Zirâ o, kusur ve ihmaline, kaderi gerekçe göstermemi\u015ftir. Aksine ba\u015f\u0131na gelmi\u015f olan belâ ve musibet say\u0131lan Allah'a isyan\u0131 gerekçe göstermi\u015ftir.\u015eüphe yok ki günah, belâ ve musibetlerdendir. Ayr\u0131ca buradaki gerekçe gösterme olay\u0131, fiil vukû bulduktan ve sona erdikten, yapan kimse de itiraf edip günah\u0131n\u0131 kabul ettikten sonra olmu\u015ftur.Bu sebeple hiç kimse, tevbe eden kimseyi günah\u0131ndan dolay\u0131 k\u0131nayamaz.Burada itibar edilen \u015fey, kâmil olan sondur, yoksa eksik olan ba\u015flang\u0131ç de\u011fildir.<\/span><\/p>\r\n

Yine de en iyisini Allah Teâlâ bilir.<\/span><\/p>\r\n

Geni\u015f bilgi için bkz: Hâf\u0131z el-Hakemî'nin: \"A'lâmu's-Sunneti'l-Men\u015fûra\"; s: 147.<\/span><\/p>\r\n

Dr. Abdurrahman el-Mahmud'un: \"Kur'an ve Sünnet I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Kaza ve Kader\".<\/span><\/p>\r\n

Muhammed el-Hamed'in: \"Kaza ve Kadere Îmân\".<\/span><\/p>\r\n

De\u011ferli âlim Süleyman el-Hura\u015fî'nin, bu iki kitaptan ehl-i sünnet itikad\u0131n\u0131 özetledi\u011fi kitab\u0131:\"Ehl-i Sünnet Terâzisinde Turkî el-Hamed'in Konumu\".   <\/span><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Islam Q&A<\/span><\/div>\r\n

 <\/p>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>","status":1,"created_at":"2015-05-22T06:00:00.000000Z","updated_at":"2015-05-22T06:00:00.000000Z","language_id":26,"fatawacate_id":11,"parent_id":1747,"author_id":"","books":[],"articles":[],"videos":[],"audios":[],"author_name":"","category_name":"\u0627\u0644\u0625\u064a\u0645\u0627\u0646 \u0628\u0627\u0644\u0642\u0636\u0627\u0621 \u0648\u0627\u0644\u0642\u062f\u0631","category_slug":"","get_date":"2015-05-22"},"translations":[],"fatawa_books":[],"fatawa_articles":[],"fatawa_videos":[],"fatawa_audios":[],"url":"http:\/\/www.islamland.com\/index.php\/tur\/api\/fatawas\/1754"}